ترتیب کوونکی: پوهیالی عبدالحمید"نیازی"
د مالی چارو (Finance) پیژندنه، اهمیت، ارزښتونه او ډولونه
سریزه
مالی چاري یا (Finance) د هرې ټولنې او سازمان د پرمختګ او ودې لپاره بنسټیزه برخه ده.
دا علم د پیسو مدیریت، پانګونې، او د مالي سرچینو (منابعو) د تخصیص یا مؤثره کارونې په اړه دی. دا علم د فرد او سازمان په کچه د اقتصادي فعالیتونو د ښه کولو لپاره اړین دی. د مالي چارو پوهه نه یوازې د شخصي مالي وضعیت ښه کولو کې مرسته کوي، بلکې د ټولنې او اقتصاد په کچه هم د پرمختګ لامل کیږي.
مالي چارې یا فینانس نه یوازې د پیسو د جریان او د پانګی د ګټې په اړه خبرې کوي، بلکې د خطر مدیریت، پانګوني، او د مالي بازارونو تحلیل هم شاملوي. په دې برخه کې د پوهې او مهارتونو پراختیا د دې سبب کیږي چې افراد او سازمانونه د خپلو مالي سرچینو څخه په مؤثره توګه ګټه واخلي او د اقتصادي ودې لپاره مثبت ګامونه پورته کړي. د فینانس علم د هرې ټولنې د پرمختګ او ثبات لپاره بنسټیز رول لوبوی، ځکه چې دا د مالي پریکړو په کولوکې د روڼتیا (شفافیت) او حساب ورکونې کلتور ته وده ورکوي او د دې علم د زدکړې له لارې، افراد او سازمانونه کولای شي د مالي بحرانونو په وړاندې مقاومت وکړي او د اقتصادي و دې لپاره مناسبې پریکړې وکړي.
د مالی چارو (Finance) لغوی او اصطلاحی مفهوم:
د مالی چارو (Finance) لغوی معنی: "فینانس" د فرانسوي کلمې "Financer" څخه اخیستل شوې چې معنی یې "پیسې ورکول" یا "مالي ملاتړ" دی. په ټولیزه توګه، فینانس د پیسو مدیریت، د پیسو ترلاسه کولو او د پیسو مصرف کولو پروسې ته اشاره کوي.
د مالی چارو (Finance) اصطلاحی معنی
فینانس د پیسو، پانګې، او مالي سرچینو مدیریت ته اشاره کوي. دا د ډول ډول (مختلفو) فعالیتونو لکه د پانګونې، پور اخیستلو، او د مالي بازارونو تحلیل شاملوي. فینانس د افرادو، شرکتونو، او حکومتونو لپاره د مالي پریکړو په کولو کې مرسته کوي.
د مالی چارو (Finance) تعریف
د مالی چارو یا فینانس د پیسو، پانګې، او نورو مالي وسایلو مدیریت ته اشاره کوي. دا د پیسو د جلبولو، مصرف، او د پانګې د ویشلو پروسې شاملوي. فینانس د ډول ډول برخو لکه شخصي فینانس، شرکتي فینانس، او عامه (دولتی) فینانس په توګه طبقه بندي کیږي.
1. شخصي مالي (Finance): دا د فرد یا کورنۍ د مالیاتو، پانګونې، او لګښتونو ته اشاره کوي. موخه یې د مالي موخو ترلاسه کول او د مالي ثبات رامنځته کول دي.
شخصی ماليFinance
لکه څرنګه چې له نومه یې څرګندیږی، د لومړۍ ډلې طبقه بندي د اشخاصو مالي چارو ته په فردي یا کورنۍ توګه اړه لري. یو فرد یا د کورنۍ مدیر باید د خپلې عاید او لګښتونو په اړه بشپړ معلومات ولري او د خپلو لګښتونو او عایدو لپاره مشخص او هدفمند پلان ولري. په شخصي مالي چارو کې، دا فرد یا د کورنۍ مسؤل دی چې د خپلې کورنۍ اوسني مالي وضعیت تجزیه او تحلیل کوي او د کورنۍ لګښتونو او عایدو پلان جوړوي.
شخصي مالي چارو ته د هر فرد یا کورنۍ د ژوند شرایطو او موخو پر بنسټ ډول ډول پلانونه کیدی شي، ترڅو په مالي سرچینو کې د کمښت په وخت کې له سم پلان څخه ګټه واخیستل شي. د بیلګي په توګه، په شخصي او کورني مالي چارو کې، د مالي چارو مسؤل باید د اوسني عاید، اوسني لګښتونو سپما، د تقاعد دورې لپاره د لګښتونو پلان، پانګونه او د اوږ مهاله موخو لپاره پلان ولري، ترڅو په اوږد مهال کې دا شخصي او کورني مالي مدیریت د فرد او کورنۍ سره مرسته وکړي.
په زړه پوري دا دی چې داسې موارد لکه د اعتبار کارټونه، بیمه، د کور او واده پورونه، مختلف ډولونه پانګونې، آنلاین شخصي تادیات، ورځني پیرودنه او ... ټول د شخصي مالي چارو برخه ګڼل کیږي. شخصي او کورني مالي چارو په داسې حال کې چې زمونږ د طبقه بندۍ په ساده تریني برخه کې راځي، که سم مدیریت ونلري، د مالي سرچینو له منځه وړلو او په فرد یا کورنۍ کې د مالي بحران رامنځته کولو لامل کیږي، او طبیعتاْ برښلیک یې د فرد یا کورنۍ لپاره ستونزې جوړوي.
2. شرکتي مالي (Finance): دا برخه د شرکتونو د مالي فعالیتونو مدیریت ته اشاره کوي. شرکتونه باید د خپلو عایداتو، لګښتونو، او پانګه اچونو په اړه سمه پریکړه وکړي ترڅو د خپلو مالي موخو ترلاسه کولو لپاره موثره وي.
شرکتي مالي Finance
کله چې موږ د یوې کمپنۍ په اړه خبرې کوو، نو دا د یوې حقوقي سخصیت په اړه خبرې کوو چې باید د یو هیواد په مالي سیستم کې روښانه حضور ولري. تقریباْ ټول هغه موارد چې په شخصي او کورني مالي چارو کې شتون لري، په شرکتی مالي چارو کې هم شتون لري. په ټولیزه توګه، عایدات، لګښتونه، ګټي او زیانونه ټول په دې برخه کې شامل دي، مګر هغه څه چې شرکتی مالي چارو ته ځانګړتیا ورکوي، د کمپنۍ مالي فعالیتونو باندې تمرکز او نظارت دی.
دا چې کمپنۍ باید په کومو پروژو کې برخه واخلي یا نه، او آیا پروژه د کمپنۍ لپاره مناسبي ګټي لري یا نه دا چې څومره مالیه باید ورکړل شي، او داچې د کمپنۍ سهمونه څنګه په ځانګړي یا عامه بازار کې وړاندې شي.
د پانګوالو اړتیا او د کمپنیو لپاره د ودې او د روان او راتلونکي کال لپاره د بودیجې تدابیر ترلاسه کول، یا پور اخیستل او د بهادارو پاڼو بازار ته ننوتل، دا ټول د شرکتی مالي چارو برخه دي.
یادونه وکړئ چې موږ دولتي کمپنۍ هم د کمپنیو په توګه معیاري ګڼو، مګر مه هیروئ چې زمونږ په هیواد کې یو ډول کمپنۍ شته چې نیمه دولتي او نیمه خصوصي دي، چې دا په خپل ډول کې خورا په زړه پوري دی!
3. عامه (دولتی) مالي(Finance): دا د حکومتونو د مالیاتو، لګښتونو، او پورونو مدیریت ته اشاره کوي. عامه فینانس د حکومت د مالي پالیسو او د عامه چوپړتیاوو (خدماتو) د تمویل لپاره مهم دی.
وروستۍ کټګوري د مالي چارو مدیریت د دولتي ادارو او سازمانونو په اړه ده. دا ډول د مالي چارو مدیریت د مالیاتي سیاستونو، لګښتونو، بودیجې جوړونې، پورونو او د هغوی د محاسباتو سره تړاو لري. په ټوله نړۍ کې، دولتي مدیران هڅه کوي چې د اضافي لګښتونو مخنیوی وکړي او کمې بودیجې تخصیص کړي ترڅو غوره کیفیت وړاندې کړي.
په دولتي مالي چارو کې، د خلکو لپاره د مالي چوپړتیاوو وړاندیکول، د منابعو او بودیجې نظارت او تخصیص، د عاید ویش او د اقتصادي وضعیت تثبیتول، د اضافي لګښتونو مخنیوی د یو دولتي مالي مدیر دندې ګڼل کیږي. د دولتي ادارو او سازمانونو بودیجه، لکه څنګه چې څرګنده ده، عمدتاْ د مالیاتو له لارې ترلاسه کیږي. دا د دولتي مالي مدیر دی چې د بانکونو او مالي موسسو څخه د لویو پورونو ترلاسه کولو او تادیې طریقه ټاکي، او له دې څخه هم لویې ټولنیزې مسؤلیتونه لري. یو دولتي مالي مدیر ټاکي چې د مالیاتو او دولت عاید څومره باید د خلکو ترمنځ په عادلانه توګه وویشل شي، او البته نورې ګڼ شمېر موضوعات هم شته چې په دې بحث کې نه راځي. هیله لرم چې دا درې کټګورۍ ستاسو د پام وړ وي.
د مالي چارو (Finance) اهمیت او ارزښت
مالی چارې د هر فرد او ټولنې لپاره حیاتي اهمیت لري. د مالي پوهې له لارې، کولی شي د خپلو مالي موخو په ترلاسه کولو کې مرسته وکړي، او شرکتونه کولی شي د خپلو سرچینو څخه په موثره توګه ګټه واخلي. په ټوله کې، د مالی چارو پوهه د اقتصادي ثبات او پرمختګ لپاره بنسَټیزه ده.
مالی چاري یا فینانس د هرې ټولنې او اقتصاد لپاره بنسټیز اهمیت لري. د مالی چارو په مرسته، افراد، شرکتونه او حکومتونه کولی شي خپلې مالي سرچینې په موثره توګه مدیریت کړي. دلته د مالی چارو ځینې اړین ارزښتونه او اهمیتونه وړاندې کیږي:
1. د پیسو مدیریت: مالی چاري د پیسو د مدیریت لپاره ستراتیژي او پلانونه وړاندې کوي، چې له مخې یې افراد او سازمانونه کولی شي خپلې مالي اړتیاوې او موخو ته په موثره توګه ورسیږی او پوره یې کړي.
2. پانګه اچوني: فینانس د پانګی اچوني په پروسي کې مرسته کوي، چې له مخې یې افراد او شرکتونه کولی شي د خپلو پیسو د زیاتوالي لپاره مناسب فرصتونه و مومي.
3. اقتصادي ثبات: د مالی چارو موثره مدیرت د اقتصادي ثبات لپاره مهم او اړین دی. دا د بازارونو د ثبات، د بیو د کنټرول ا و د اقتصادي ودې لپاره اړین دی.
4. د خطر مدیریت: مالی چاري د خطرونو په مدیریت کې مرسته کوي، چې له مخې یې افراد او سازمانونهکولی شي د احتمالي مالي زیانونو مخه ونیسي.
5. پلان جوړونه: مالی چاري د اوږمهاله او لنډمهاله پلان جوړونې لپاره بنسټیز معلومات او تحلیلونه وړاندې کوي، چې له مخې یې افراد او سازمانونه کولی شي خپلې مالي موخې په موثره توګه تعقیب کړي.
6. د پورونو مدیریت: د مالی چارو په مرسته، افراد او شرکتونه کولی شي د پورونو مدیریت وکړي، چې له مخې یې د پورونو د اخیستلو او بیرته ورکولو پروسه آسانه کیږي.
په ټوله کې، مالی چارې د اقتصادي پرمختګ، د افرادو د مالي سوکالۍ او د ټولنې د عمومي ودې لپاره حیاتی اهمیت لري.
د مالي چارو (Finance) موخي
مالي (Finance) موخي د اسانه پلان کولو لپاره په 3 برخو ویشو:
1. لنډ مهاله مالي (Finance) موخي: دا موخي خورا ساده او آسانه دي او تاسو کولی شئ معمولا په یو کال یا لږ وخت کې یې ترلاسه کړئ؛ لکه د نوي تلویزون، لپ ټاپ یا ګرځنده ټیلیفون اخیستل لنډ مهاله مالي موخي دي.
2. منځمهاله مالي (Finance) موخي: دا پنځه کلني موخي دي او تاسو به یې ترلاسه کړئ که تاسو د خپل عاید یوه برخه سپما یا پانګونه وکړئ. د بیلګی په توګه، کیدای شي د موټر پیرود ستاسو د منځنۍ مودې مالي موخه وي.
3. اوږد مهاله مالي (Finance) موخي: د دې موخو ترلاسه کول له (5) کلونو څخه ډیر وخت نیسي؛ لکه د نوي کور اخیستل او د تقاعد لپاره سپما د اوږدې مودې مالي موخي دوه بیلګي دي.
د منځ مهاله او اوږمهاله موخو د ترلاسه کولو لپاره، تاسو باید ګام په ګام مخته لاړ شئ او په هر ګام کې، داسې هوډ او ځانګړني ولرئ چې ټاکل شوي موخي ته د رسیدو په لاره کې ستاسو پرمختګ وارزوی.
پایله
د مالی چارو علم نه یوازې د پیسو مدیریت لپاره اړین دی، بلکې د ټولنې او اقتصاد په کچه د پرمختګ لپاره هم حیاتي او اړین دی. د مالی چارو په اړه پوهه د هر فرد او سازمان لپاره اړینه ده ترڅو د خپلو مالي موخو په ترلاسه کولو کې بریالي شي او وکولای شي خپلی موخي ته په لنډ وخت کې، په کمو لګښتونو په سمه او آسانه توګه ورسیږی.
د مالی یا فینانس چارو په برخه کې د پوهې او مهارتونو پراختیا د هر فرد او سازمان لپاره حیاتي اهمیت لري.
د مالی مدیریت اصولو او ستراتیژیو په مرسته، موږ کولی شو د سرچینو(منابعو) موثره کارونه، د خطرونو مدیریت، او د پانګوونې په برخه کې غوره تصمیمونه ونیسو. د دې مقالی د مطالعی له لارې به مونږ وکولای شو د مالی یا فینانس په ډولونو، معنی، تعریف، اهمیت پوه او په راتلونکی کې خپلي مالی چاری تحلیل او خپلو مالي کړنو کې مثبت بدلونونه راولو.
او پر دی هم پوه شو چې د مالی چارو ډول ډول اړخونه، لکه د بودیجې جوړونه، د پانګوونې تحلیل، او د بازار د حالاتو ارزونه، څیړل او د مالی چارو په برخه کې د نوښت او ټیکنالوژی ادغام، لکه د ډیجیټل مالی چوپړتیاوو (خدماتو) کارول، د مالی سکتور د تحول لامل ګرځي.
په پای کې، د مالی چارو پوهه نه یوازې د فردي پرمختګ لپاره مهمه ده، بلکې د ټولنې او اقتصاد د ودې لپاره هم بنسټیزه ده. د دې لپاره چې موږ د مالی چارو په برخه کې بریالي شو، اړینه ده چې د نوو مفاهیمو او ټیکنالوژیو سره ځانونه تازه وساتو او د بازار د بدلونونو سره سمون ولرو.
سرچیني او ماخذونه:
1. «عارف» عبدالقیوم (۱۳۹۲) اساسات امور مالی عامه. کابل.انتشارات یوسف زاد.
2. "رحمانی" عبداللطیف (1393) حقوق مالی و بودجه. انتشارات سعید.
3. د مدیریت مالی کتاب: "Principles of Corporate Finance" لیکنه Brealey او Myers.).
4. - Gitman, L. J., & Zutter, C. J. (2015). Principles of Managerial Finance. Pearson.
5. - Brigham, E. F., & Ehrhardt, M. C. (2016). Financial Management: Theory & Practice.
6. https://tosinso.com/articles/37253/Finance-