د مشهد سفر او دسنیانو غم ځپلۍ حالت

ما ځینې سفرونه کړي، خو د مشهد سفر ډېر عجیب او حیرانونکی و. ځکه داسې یوه اسلامي هیواد ته لاړم چې نوم یې "ایران اسلامي جمهوریت" دی، خو عملي بڼه یې له اسلام سره ډېره فاصله لري. د جمعې په ورځ مې کوهسنګي پارک ته سفر وکړ. لباس مې افغاني ملي لباس و، خو خلکو ته ښه نه ښکارېدم. کله مې چې د جومات پوښتنه وکړه، یوې خواته یې اشاره وکړه، خو هلته چې ورغلم، خلکو پکې اتڼ کاوه. سخت حیران شوم . یوه بل افغان ملګري نه مې وپوښتل چې د جمعې لمونځ به چیرې کوو؟ ده وویل: دلته جومات نشته. هڅه مې وکړه یو جومات پیدا کړم، خو ونه توانېدم. ځینې تکیه‌خانو ته ورغلم، خو ټول یې د شیعه مشرانو له عکسونو ډک وو. پارکونه هم د بې‌شمېره مجسمو نه ډک وو .. سفر د پوهې، تجربې او بصیرت یوه مهمه وسیله ده. مشهد، چې د شیعه نړۍ له مشهورو ښارونو څخه ګڼل کېږي، د امام رضا  د حرم له امله معنوي اهمیت لري، خو هلته مې عملي واقعیت بل ډول تجربه کړ. په دې لیکنه کې به زه د مشهد د جغرافیایي، تاریخي او کلتوري ارزښتونو ترڅنګ، د شیعه عقایدو، د سني مسلمانانو وضعیت او مذهبي ازادیو ته ژوره کتنه وړاندې کړم.   په اسلام کې  اختلاط ،یعنې د غیر محرم نارینه او ښځې فزیکي، پوهنیز او تفریحي ګډه شتون: ۱.- تعریف او ګډ عملي چاپېریال (Context): -اختلاط: هغه حالت ته وایي چې نارینه او ښځې، پرته له محرم  په اړیکو، ګډ فضا (ښوونځی، دفتر، پارک) کې سره یو ځای شي.  - د جاهلیت او لومړني اسلامي دورې حکایتونه ښیي چې په اسلام کې دغه وضعیت بدل شوی د اخترونو، عبادتونو او تجارتي فضا کې اصول راغلل چې اختلاط یې محدود کړو [1] [2] . ۲. د قرآن کریم او نبوي احادیثو بنسټیز دلایل : - د ښځو تبرج او ظاهر کېدو پر ضد حکمونه لکه: الله جل جلاله فرمائي : وَلَا تبْرُجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الاولی .   دغه حکم له اختلاط سره تړاو لري او ښیي چې ښځې باید په  نامحرمه فضا کې حاضر ې نه شي [3] . -حدیثونه : - پیغمبر ﷺ ځانګړې لارښوونې لرلې، لکه د ښځو او نارینه‌وو لپاره په جوماتونو کې د جلا دروازو جوړول او په کوڅو کې د هغوی تفکیک [3] . ۳- فقهي نظرونه او قانون: - ټولې څلورګوني فقهي مذاهب (حنفي، شافعي، مالکي، حنبلي) او حتی دمجازاتو اسلامی قانون، -اختلاط غیرمحرم- په ټولنه کې د ‌وحشي نامشروع اعمالو په کتار کې راځي ، ویره او شرم د ځان دحفاظت لپاره لازمي ګڼي [4] [1] .  - دمجازاتو اسلامی قانون یی هم د " زنا څخه لږ کمو" روابطو څارندویي کوي او په اختلاط کې شمول جرم ګڼي چې مجازات کیدای شي [4] .   -د اسلام حقوق او مقاصد : څېړنه شوی چې اختلاط د ناوړه اغیزو، اخلاقي سقوط، کورنۍ نظام ته زیان او دتربیتي فساد لامل ګرځي [3] [5] .  - د اسلامي فقهې مقاصد همدا دي چې عفاف، شرافت، او سلامتیا وساتي ،هم په فردي او هم ټولنیز ژوند کې. ۵- د عصري بحث مینځپانګه : - معاصر اسلامي لیکوالان لکه د افغانستان محب‌الله حازم د اختلاط  په اړه لیکلي چې دا پدیده د فشار، اقتصادی اړتیا او ناسم برداشتونو له امله معمول شوې [5] .  - د مطبوعاتو د رول لپاره څیړنې ښیي چې انتقالي شرایط او عصري قوانین کولی شي د احتیاط او اندازو ساتلو لپاره بیاکتنې ته ضرورت ولري [6] .   پایله او سپارښتنې :   1. د اسلام بنسټیز اصول قرآن کریم، سنت او فقه اختلاط محدودوي او هدف یې د ټولنې اخلاقي سلامتۍ ساتل دي.  2. د اسلامي فقهي او قانوني دریځ له متوازنو تدابیرو څخه واده، تعلیم، عبادت او تجارت ته د جلا کولو اړتیا لري.  3. معنوي اقتصادي ساتنې چې د عفاف، آرامښت او کورنۍ پالنې لپاره ضروري دي.  4. عصري بدلونونه باید د اسلامي حدود، اړتیاوو او د مقاصدو د ساتنې په چوکاټ کې تجدید شي. [1]