خرما چې ځینې پښتانه ورته کجورې هم وایي ، په انګریزي ژبه یې (Date ) ، په عربي ژبه یې تمر او په هندي او اردو ژبو کې یې هم کهجور بولي او علمي نوم یې ( Phoenix dactylifera) یو ډول خوږه میوه ده چې مسلمانان زیاتره دتبرک لپاره پرې روژه ماتوي .
دخرما ونې( Date palm )زیاتره په مصر ، سعودي عربستان ، عراق ، عمان ، لیبیا ، الجزایر ، سوډان ، عربي متحده اماراتو ،فلسطین ، اسرائیلو ، تونس ، یمن ، ترکیې ،قطر، کویټ ،ایران او پاکستان کې ډیرې دي او دمصر هیواد دخرماوو په تولیداتو کې ترټولو نورو هیوادونو مخکې دی.
خرما دګلوکوز، انرژۍ، پروټینو ، اوسپنې ،کلشیم ، پوتاشیم ،فاسفورس، کاربو هایډریډ ، فایبرونو او معدني موادو نه ډکه مېوه ده.. همداراز په خرما کې د A،B،C او E وایټا مینونه هم شته .
دخرماووطبی ګټې :
۱-دزړه دناروغیو لپاره ډیر ګټوردی.
۲- دقبضیت علاج پرې کیدلی شي .
۳- هغه کسان چې لږه وینه ولري نو دخرماووخوړل ورته ګټوردي.
۴- دبلغمو دله منځه وړلو لپاره ګټور دی.
۵- که چیرې دسهار تر چایو دمخه یو ساعت وړاندې وخوړل شي نو دخیټي چینچیان وژني .
۶- جنسی ځواک پیاوړی کوي .
خو په یاد ولرئ هغه کسان چې دشکرې په ناروغۍ اخته دي نو باید ډیره خرما ونه خوري .
خرماډیر ډولونه لري چې په عربي هېوادونو کې ددغوبېلابېلو ډولونو نومونه په لاندې ډول دي :
أفندي ،جبيلي، مكتومي، سويدا،عجوة،کعيكه،منيفي،شهل عنبرة،خلاص ،مسكاني، شلابي،بيض،خضري،مشوكة،شقري،برني، خصاب،ربيعة،صفري،برحي،لونة،رشوديه،سكري،غر،لبانة،صفاوي، صقعي، حلوة،مبروم،شيشي،ونانة،حلية،ساريةاو ذاوي.
دخرماوو ځینې ونې ډیرې لوړې اوځینې هم ډیرې لوړې نه وي او ډېرو اوبوته هم اړتیا نلري .
له خرماوونه ډول ډول مربا ګانې هم جوړیږي او یو ه ګټوره او خوندوره مېوه ده.دخرما دونو لّه پاڼو ببوزي او ډول ډول ټوکرۍ ګا نې هم جوړیږي.، له نېکه مرغه دخرما دونو کرل اوس دافغانستان د هیلمند او ننګرهار په ولایتونو کې هم رواج موندلی دی.
لطیف یاد